Hürmüz'de gerilim ABD saldırılarını kesmesine rağmen devam ediyor. Son 24 saatte neler yaşandı?

İran, ABD Başkanı Donald Trump'ın üst düzey askeri yetkililerin harekatın amacına ulaştığı yönündeki tavsiyeleri üzerine iki haftalık bombardıman harekatını durdurmasının ardından, bugün yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü elinde tutmaya devam ettiğini ve ABD ile barış görüşmelerini yeniden başlatma arayışında olmadığını bildirdi.

İran'ın misilleme olarak bölgedeki ABD üslerini vurmasına yol açan ve şiddeti giderek artan 13 ardışık gecelik bombardımanın ardından Trump, hafta sonu harekatı askıya aldı. 

İran ise ABD'nin bombardımanlara ara verdiği süre boyunca kendi saldırılarını durduracağını açıkladı.

Bir ABD'li yetkilinin açıklamalarına ve ABD basınında geçilen haberlere göre Trump'ın harekatı askıya alma kararı, üst düzey komutanların İran'ın boğaz üzerindeki hakimiyetini kırmayı hedefleyen bombardımanın ulaşabileceği sınırılara geldiği yönündeki tavsiyelerini yansıtıyor.

Reuters'a konuşan ABD'li yetkili, askeri komutanların başkana ellerindeki hedeflerin tükenmeye başladığı bilgisini verdiğini aktardı.

Yetkili, ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine'in de bölgedeki ABD üslerini korumak için kullanılan hava savunma mühimmatının tükenmesinden dolayı endişelerini dile getirdiğini ifade etti.

Sivil ve askeri danışmanların Trump'a harekatı durdurması yönünde tavsiyede bulunduğunu belirten benzer haberler hafta sonu New York Times, CNN, Axios ve diğer haber yayın organlarında yer aldı.

ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mike Waltz, dün yaptığı açıklamada Trump'ın müzakerelere alan açmak amacıyla harekatı durdurduğunu söyledi.

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, bugün televizyondan canlı yayınlanan basın toplantısında İran'ın Birleşik Devletler ile barış görüşmelerine yeniden başlama talebinde bulunmadığını dile getirdi.

ABD bombardımanının sona ermesi, küresel arz aksamalarının yeniden düzene gireceği beklentisiyle petrol fiyatlarında düşüş sağladı.

Geçen hafta mayıs ayından bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerini gören Brent ham petrolü, bugün sabah saatlerinde yaklaşık yüzde 7,8 oranında gerileyerek 90 doların hemen altına indi.

Buna karşın Tahran, ABD bombardımanının hedefine ulaşamadığı mesajını verme amacıyla, küresel enerji pazarları için en kritik su yolunu kontrol etmeyi sürdürdüğünü işaret etti.

İran devlet medyasındaki birden fazla yayın organı, "bilgi sahibi bir kaynağa" dayandırdıkları aynı haberi yayımlayarak İran'ın bu sabah izin almadan boğazı geçmeye çalışan altı "ihlalci gemiyi" geri çevirdiğini aktardı.

Kaynak, söz konusu deniz araçlarından birinin "kaza yaptığını" ileri sürdü.

İran devlet medyasında yer alan haberlere göre kaynak, "Daha önce duyurulduğu üzere Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği güzergahı İran tarafından belirlenen güzergahtır; diğer güzergahlar emniyetsizdir ve çıkışı bulunmamaktadır" ifadesini kullandı.

Trump, Tahran'ın ABD tarafından teşvik edilen ve gemilere Umman kıyılarına yakın seyretmelerini bildiren güzergahı kullanan deniz araçlarına ateş açmasının ardından İran'ı cezalandırmak amacıyla bu yeni bombardıman harekatını başlatmıştı.

İran ise gemilerin yalnızca kendi kıyısına daha yakın olan, kendi kontrolünde bulunan ve transit geçiş ücreti uygulamayı planladığı kanaldan geçebileceğini savunuyor.

İki hafta süren yeni ABD bombardımanı İran'da çok sayıda sivilin hayatını kaybetmesine yol açarken, ülkenin güneyindeki köprüler ile tünellerin yanı sıra askeri hedefleri imha etti.

İran'ın komşu Arap ülkelerindeki ABD üslerine yönelik karşı ateşinde ise dört ABD askeri öldü. 

İran ayrıca, ABD'nin sivil hedeflere düzenlediği saldırılara misilleme olduğunu belirterek Körfez ülkelerindeki sivil altyapıları da hedef aldı.

Geçen hafta Yemen'deki Husiler, Kızıldeniz'de Suudi Arabistan'ın petrol endüstrisine ablaka uygulayacaklarını duyurarak küresel petrol arzındaki aksamayı ikinci bir ana su yoluna yayma tehdidinde bulunmuş, bu durum petrol fiyatlarını daha da yükseltmişti.

ABD'nin yeni bombardıman harekatını durdurması, Washington'ın Trump'ın İran'ın boğaz üzerindeki hakimiyetini kırma hedefine ulaşmak için ne tür bir nüfuz kullanabileceğine dair net bir işaret bırakmadı.

Washington ve Tahran, haziran ayında İran'ın nükleer programı gibi temel sorunları çözmek üzere ağustos ayı sonuna kadar yapılması planlanan görüşmelerin çerçevesi konusunda anlaşmaya varmıştı.

Ancak taraflar mutabakat zaptındaki Hürmüz Boğazı ile ilgili ifadelerin anlamı konusunda anlaşmazlığa düştü.

Washington bu metnin Tahran'ın serbest seyrüsefere izin vermesini gerektirdiğini savunurken, İran metnin kendisine transit geçişleri denetleme yetkisi verdiğini ileri sürüyor.

İran, karşı kıyıyı kontrol eden Umman ile bir anlaşmaya vararak boğaz üzerindeki kontrolünü resmiyete dökmeyi hedefliyor. Üst düzey bir Umman heyeti, hafta sonu boğazın geleceğini görüşmek üzere Tahran'daydı.

Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan devlet medyasında yer alan haberlere göre Katar, BAE ve Suudi Arabistan dışişleri bakanları, Umman Dışişleri Bakanı Bedir el-Busaidi ile boğaz konusunu ele aldıkları telefon görüşmeleri gerçekleştirdi.

Şubat ayında Trump ile birlikte savaşı başlatan ancak savaşı bitirmeye yönelik ABD-İran müzakerelerine katılmayan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ise bu haftanın başında Washington'da Trump ile bir araya gelmesi bekleniyor.