Şantiye şehri! İstanbul’da yılda 10 bine yakın bina yıkılıp yeniden yapılıyor

Yıkım artıyor

İstanbul’daki 1.5 milyon civarındaki riskli konutlardan 600 bin adedinin kendi kendine yıkılma riski bile bulunuyor. Bu kapsamda vatandaşlar kamu teşvik ve desteklerinden de faydalanmak için başvurularını artırıyor. Son yıllarda şehre özel ve farklı kampanyalarla teşvik edilen riskli bina dönüşümü dolayısıyla İstanbul’da yıkım ve yapım sürekli artıyor. Özellikle 2026 yılı sonunda sona erecek Yarısı Bizden kampanyasından faydalanmak isteyenler başvurularını hızlandırıyor. Her bir konut için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği verilen kampanya yoğun ilgi gördü, şimdiye kadar 370 bin konutun sürece dahil olduğu biliniyor.

Hafriyat riski yüksek

Yıkım sahalarında en büyük sorunlardan birini hafriyat oluşturuyor. Özellikle yıkıma geçilmeden söküm işlemlerinde eski binalardaki asbestli alanların imhası önem taşırken, yıkım esnasında toz taşınımını engelleyecek çalışmalar riski bertaraf ediyor. Ortalama 12 dairelik alandan 20 kamyona yakın atık çıkıyor. Atıklar ayrıştırıldıktan sonra ise asıl maliyeti molozların taşınması oluşturuyor. Molozlar için özel döküm sahaları bulunuyor. Burada ton başına fiyat 5 bin lira olarak uygulanıyor.

5 kilo hurda 1 litre mazot

Yıkım müteahhitliğinde bina yıkımı için basit bir maliyet hesabı var. Genellikle hurda başı çalışılan yıkım işinde 1 kilo hurda ile 1 litre mazot alınıyor. Ancak son yıllarda artan maliyetler, 5 kilo hurda karşılığı 1 litre mazot durumuna geldi. Önemli yıkım ve enkaz kaldırma işleri gerçekleştiren Cevat Erol, yıkım kapsamındaki maliyet ve kazançlara ilişkin şu bilgileri paylaşıyor: “12 daireli ortalama bir binanın yıkımı, enkazı 4-5 gün sürer. 200 bin lira yıkım maliyeti, 300 bin lira moloz taşıma bedeli olur. Yıkım araçlarını kullanacak yetişmiş operatör sayısı az. Günlük yevmiyeleri 5 bin liranın üzerinde.”

İnsan sağlığı ve çevre güvenliği...

İstanbul gibi yoğunluklu şehirler başta olmak üzere riskli binaların yapımında olduğu kadar yıkımında kurulan şantiyeler de ciddi önemde. Pek çok riskin bertaraf edilmesi için farklı önlemler alınması şart. Bu kapsamda daha önce kuralları belirleyen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yeni tedbirler ile bu alandaki denetimleri de artırdı. ‘Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik’te yapılan değişiklikler Resmi Gazete’de yayımlandı. Bina yükseklikleri, patlayıcı kullanımı, çevreye yönelik riski azaltacak uygulamalar düzenlendi.

Çevreye duyarlı

Özel sektör de bu açıdan İstanbul’da önemli işlere imza atıyor. Anadolu Yakası İnşaat Müteahhitleri Derneği (AYİDER) Başkanı Hakan Şişik, İstanbul gibi yoğunluklu bir şehirde yıkımın oldukça riskli bir aşama olduğuna dikkat çekerken, müteahhitleri uyarıyor: “Bir binayı birkaç dakikada yıkmak teknolojik bir başarı olabilir. Asıl başarı ise onu insanlara, çevreye ve doğaya zarar vermeden yıkabilmektir. Bu nedenle yıkım süreçlerinde önceliğimiz hız veya maliyet değil; insan sağlığı, çevre güvenliği ve sürdürülebilirlik olmalıdır.”

Türkiye genelinde 2012 yılından bu yana 2.7 milyonu aşan bağımsız bölüm kentsel dönüşüme girdi

Yıkım şantiyelerinin yarısından fazlası, riskli konutların büyük kısmının yer aldığı İstanbul’da kuruluyor

İstanbul yılda yaklaşık 10 bin binanın yıkım ve yeniden yapımı ile adeta bir şantiye şehri...

Yeni yıkım yönetmeliği...

Yönetmelikte değiştirilen ve riski en aza indirmek için uygulamaya alınan esaslar şunlar:

■ Yüksek yapıların yıkımına ilişkin özel kurallar ilk kez düzenlendi. Bina yüksekliği 21.50 metreden veya yapı yüksekliği 30.50 metreden fazla olan binalar ‘yüksek yapı’ olarak tanımlandı.

■ Yönetmelik değişikliğiyle, fenni mesul görevlendirilmesini gerektiren bina yüksekliği sınırı 21.50 metreden 18.50 metreye düşürüldü.

■ Yıkım ruhsatının geçerlilik süresinin; risk durumu veya mücbir sebeplerin varlığı halinde ilgili 3 aya kadar uzatılabilmesine imkan sağlandı.

■ Patlayıcı kullanılarak gerçekleştirilecek yıkımlarda, yıkımın oluşturabileceği etkilerin tüm senaryoları hazırlanacak. Yıkım senaryoları ve çevresel etkiler teknik hesap ve modellemelerle ortaya konularak, raporlanacak.

■ Yıkım sahalarında yapının özellikleri, uygulanacak yıkım yöntemi ve çevresel riskler dikkate alınarak perdeleme sistemleri, örtülü yollar, koruma fanları gibi güvenlik önlemlerinin alınması zorunlu tutuldu.